| Aan: paardenhouders |
Inleiding.
Er zijn tegenwoordig steeds meer paarden met hoefproblemen. Dit moet eerder voorkomen worden dan genezen, dat is de reden dat deze rapportage is geschreven. Deze rapportage informeert over wat de anatomie is van een hoef, wat de meest voorkomende hoefproblemen zijn, hoe hoefproblemen te voorkomen zijn, zijn te genezen en welke rol een hoefsmid hierin kan spelen. De hoofdvraag in deze rapportage zal zijn: hoe zijn hoefproblemen te voorkomen? Doordat er vele ziekten aan de hoeven zijn, zijn de vier meest voorkomende ziekten uitgekozen.
De anatomie van een hoef.
De hoef, ook wel de voet van het paard genoemd, bestaat uit verschillende delen. De hoef bestaat uit een ongevoelig deel dat de beschermende laag is van de hoef, de zool ook wel het hoorn genoemd, de straal die uit elastisch hoorn bestaat en de lederhuid, een dunne laag tussen hoefwand en de huid.
De hoornwand wordt gevormd bij de kroonrand. In de kroonrand wordt hoornachtig weefsel met speciale, huidachtige cellen vermengd om de harde hoornwand te vormen.
Het binnenste gedeelte van de hoef bestaat uit laminae, zool, straal, zoomlederhuid en de kroonlederhuid.
De laminae zorgt ervoor dat de hoefwand verbonden is met het hoefbeen. Dit gebeurt door middel van een in elkaar grijpende structuur. Deze structuur zorgt ervoor dat gevoelige laminae in elkaar grijpen met hoornige laminae. Beide laminae groeien vanaf de binnenkant van de hoefwand naar buiten.
De zool, die aan de onderkant van het hoefbeen zit, bestaat uit een dunne laag weefsel dat tegen de hoornige zool aanligt. De zool draagt het gewicht en beschermt de binnenkant van de voet.
De straal voedt het straalkussen en geeft de voet houvast, bovendien dient het als schokbreker. Het straalkussen is een fibro-elastisch kussentje dat in de holte achter de hoefbal zit.
De zoomlederhuid is een dikke structuur die boven de gevoelige laminae ligt, deze huid regelt de damp van het onderliggende hoorn en beschermt de hoefwand.
Dan is er ook nog de witte lijn, dit is een smalle band van zacht hoorn. Deze lijn is te vinden op de plaats waar de hoornzool tegen de wand aankomt. Hij geeft aan waar de gevoelige delen van de voet liggen en hoe dik de wand is.
Er loopt ook een slagader, ook wel de digitale slagader genoemd, en ader door de hoef. Deze zitten beiden aan weerskanten van het been en voorzien de hoef van bloed. Langs deze twee vaten lopen twee zenuwen die impulsen aan de hoef doorgeven.(Draper, 1999, blz. 220) Voor meer duidelijkheid hoe de hoef eruit ziet, zie figuur 1.
Figuur 1: De hoef (bron: http://ibogaerts.tripod.com)
Wat zijn de meest voorkomende hoefproblemen?
Rotstraal
Door het winterseizoen en het korter worden van de dagen moeten veel paarden meer tijd in hun box doorbrengen. Een probleem dat hierdoor kan ontstaan is rotstraal. De hoofdzakelijke factoren voor het krijgen van rotstraal zijn vuil, vocht en slechte hoefverzorging. Een vuile en natte stal is de hoofdoorzaak van deze ziekte.
In een natte stal dringt de mest en urine in het hoorn van de hoef, vervolgens kunnen bacteriën die in de straalgroeves terechtkomen met het vuil samen een ontsteking vormen. Deze ontsteking zit vooral in de smalle, middelste straalgroeve. Een kenmerk van deze ziekte is ook wel dat de hoeveelheid straalhoorn afneemt, deze rot weg.
Wanneer deze ontsteking snel herkend wordt zal er bijna altijd herstel zijn, wanneer dit niet gebeurt is er kans op straalkanker.
Straalkanker
Straalkanker is een ontsteking die over het hoofd wordt gezien. Deze ziekte ontstaat doordat de ontsteking het hoorn tot diep in de hoef heeft aangetast, het hoorn gaat zichzelf dan voortplanten. Bij rotstraal neemt de hoeveelheid hoorn af, maar bij straalkanker neemt dit juist toe. Deze ontsteking kan zich nog verder uitbreiden tot de kroonrand en soms zelfs tot het hoorden van de sporen en de zwilwratten.
De ziekte is te herkennen aan zacht en korrelig hoorn, stank en regelmatig een dik been hebben. Veel paarden zullen pijn hebben tijdens het uitkrabben van de hoeven bij het aanraken van de straalgroeven. Het paard kan door deze ziekte ook kreupel gaan lopen.
Hoefabces
Hoefabces is een medische term voor hoefzweer. Dit is een etterende en afgekapselde ontsteking die zich tussen het hoorn van de wand, zool en de lederhuid bevindt. Dit abces ontstaat meestal door verwijding van de witte lijn, hierdoor komt een kwetsbaar gedeelte van de lederhuid bloot te liggen. Deze ziekte komt vooral voor in droge en brokkelige hoeven, in deze hoeven kunnen kleine scheurtjes zitten, hierin kunnen zich bacteriën nestelen en vervolgens een ontsteking in de hoornwand veroorzaken. Dit kan ook door kleine steentjes gebeuren.
Hoefabces is voor een paard erg pijnlijk, omdat de ontsteking erg onder druk staat. Een symptoom van deze ziekte is kreupelheid. Andere symptomen zijn dat deze ziekte op een botbreuk gaat lijken doordat het paard zoveel pijn heeft, de polsslag is te voelen op de kogel, het bekloppen van de wand en zool doet veel pijn, in zeldzame gevallen is er een temperatuurverhoging.
Hoefbevangenheid
Hoefbevangenheid is een pijnlijke ontsteking van de hele hoeflederhuid, maar deze wordt niet veroorzaakt door een infectie. De ziekte ontstaat door een plotselinge rantsoenverandering, waardoor de darmflora aangetast wordt en er massale bacteriële sterfte is. Door de sterfte komen er gifstoffen uit de darm in de bloedbaan vrij waar ze kleinste stolsels vooroorzaken die in de vaatjes van de hoeflederhuid vastlopen. Deze ontsteking zorgt ervoor dat de binding tussen het hoorn en de lederhuid loslaat, en in de ergste gevallen kan het hoefbeen de zool perforeren
De symptomen zijn: hevige pijn, verhoogde ademhaling- en polsfrequenties en heel erg zweten. Ook brengt het paard de achterbenen ver onder het lichaam zodat de voorbenen ontlast worden, het dier gaat in sommige gevallen liggen en ook is in de kogel het kloppen van de slagader duidelijk te voelen.
Voorkomen
Hoefproblemen zijn te voorkomen. Allereerst is een veilig weiland nodig voor het paard. Het is erg gevaarlijk om het dier los te laten als er stenen en andere scherpe voorwerpen in de weidegang liggen. Ook kan de eigenaar van het paard de hoeven dagelijks controleren door deze uit te krabben als het paard uit de wei komt, of het klaar is met werken, hiermee controleert hij of de hoef er gezond uitziet. Hij controleert dan of er geen steentjes in de hoef zitten en kan hiermee een hoefabces voorkomen. Bovendien kan hiermee soms straalkanker worden geconstateerd. Een schone stal is ook een vereiste, hiermee wordt voorkomen dat het paard een rotstraal krijgt.
Meer dan die dagelijkse verzorging hebben de hoeven niet nodig. Hoefvet en hoefzalf hebben geen effect, omdat de buitenste laag hoornwand zichzelf isoleert tegen vreemde stoffen. Ook vocht heeft geen goed effect op hoeven. Hierdoor krimpt en zet het hoorn weer uit, waardoor hoornscheuren en brokkelhoeven kunnen ontstaan.
Genezen en de rol van de hoefsmid daarbij
De hoefsmid is nodig, zelfs als het paard goede hoeven heeft. De hoefsmid controleert namelijk de stand en staat van het hoorn. De hoefsmid kan overtollig hoorn uit de straalgroeven halen en de hoefwand strakker maken aan de buitenzijde. Hierdoor kan er geen vuil in de hoef blijven zitten, dit kan een rotstraal voorkomen. Bovendien kan hierdoor de hoef ook niet gaan scheuren of afbrokkelen. (Oomen, 2005, blz. 77) Ook is rotstraal te genezen door enkele uitdrogende middelen, deze zorgen dat het proces zich versnelt. Middelen die zijn te gebruiken en die in de vrije handel zijn zijn teer, dit zorgt ervoor dat de straalgroeves afgesloten worden en mag alleen maar op een schone hoef worden gebruikt zodat er niet meer bacteriën in de wond komen, betadine-poederspray, dit is alleen maar te gebruiken in lichte gevallen. Middelen die alleen verkregen kunnen worden via dierenarts of hoefsmid zijn OTC-spray en Hippo Sol, beide middelen die antibacterieel zijn en die een uitdrogende werking hebben, Hoof- and Sool-hardener, is een middel dat ook sterkt uitdrogend werkt.
Straalkanker is op twee manieren te behandelen. Bij de eerste manier moet een chirurg het aangetaste hoorn helemaal verwijderen. Deze behandeling is niet altijd effectief, de chirurg zal meerdere keren moeten opereren als de ziekte al in een ver stadium is, omdat hij dan niet alles verwijderen kan. De tweede manier van behandelen is met het medicijn Prednisolon. Dit middel remt het natuurlijke afweersysteem van het lichaam. Dit is nodig omdat bij straalkanker het systeem ontregeld is, de bacteriën zijn door dit systeem al lang verdwenen maar toch blijft het lichaam reageren op de straalkanker. De afweer van het lichaam houdt de ontsteking dus in stand.
Bij een hoefabces moet de dierenarts het hoorn verdunnen en de ontstekingshaard blootleggen. Hierdoor kan de etter afvloeien en zal de druk afnemen. Bij harde hoeven is het soms niet mogelijk de plaats van een abces te vinden en deze ontsteking vrij te leggen, maar in dit geval kan een nat verband om de hoef worden gebracht. Deze verlicht de pijn, en is ook een maatregel die een paardenhouder zelf kan maken voor de dierenarts komt. Elke dag moet er ook een nieuw verband om de wond, dit is om uitstulpingen in de lederhuid te voorkomen waardoor de hoorngroei verstoord zou kunnen raken. Bovendien kunnen er op die manier geen steentjes en ander vuil in de wond komen.
Hoefbevangenheid is te verhelpen door het geven van ontstekingsremmende en vaatverwijdende geneesmiddelen, dit is om de ontstekingsproducten beter af te voeren en het herstel te bevorderen. Bovendien kan met behulp van speciaal beslag of correcties aan de hoef de ziekte ook verholpen worden.
In bovenstaande is beschreven dat het altijd beter is om ziekten te voorkomen dan te genezen. De mens veroorzaakt de ziekten zelf doordat hij niet altijd aan alle vereisten van een paard denkt. Alle ziekten zijn te voorkomen door een goede weidegang die geen gevaarlijke en scherpe objecten bevat, een hoefsmid die regelmatig de hoeven onderzoekt, een schone stal en door goed op het rantsoen van een paard te letten door dit gelijk te houden en niet te snel te veranderen.
Bronnen:
- diverse artikelen uit hoefslag met betrekking tot hoeven.
- Hoeven en beslag van Pascal Ebell.